ΤΟ ΣΑΡΑΚΙ ΤΟΥ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟΥ ΜΕΡΟΣ Β΄

Ο όρος “σοσιαλισμός” άρχισε να γίνεται γνωστός στην Ελλάδα με αργοπορία μερικών δεκαετιών σε σχέση με την δυτική Ευρώπη. Στην πρώτη δεκαετία του εικοστού αιώνα η ενασχόληση με το καινούργιο φρούτο που φαινόταν να επικρατεί σιγά σιγά στις “προηγμένες” χώρες της γηραιάς ηπείρου είχε γίνει ένα είδος μόδας. Λίγο πολύ όλες οι εφημερίδες άρχισαν να δημοσιεύουν άρθρα και ειδήσεις που αφορούσαν το νέο φαινόμενο, παρόλο που δεν υπήρχε βέβαια κάποια σημαντική παρουσία σοσιαλιστών στον πολιτικό αγώνα.
Tο 1907, κυκλοφόρησε το βιβλίο του Γ. Σκληρού «Το Κοινωνικό μας ζήτημα», το πρώτο θεωρητικό έργο της ελληνικής σοσιαλιστικής φιλολογίας, που συνόψιζε με συγκροτημένο τρόπο την κλασσική μαρξιστική θεωρία και ανέλυε την ιστορία και την κατάσταση στην Ελλάδα από μαρξιστική μεριά προτείνοντας την πάλη των τάξεων σαν παράγοντα κοινωνικής προόδου. Το κείμενο τάραξε τα λιμνάζοντα νερά της ελληνικής διανόησης, από τον Αύγουστο του ίδιου χρόνου μέσα από τις σελίδες του περιοδικού “Νουμάς” άρχισε μια συζήτηση που διάρκεσε χρόνια και στην οποία πήραν μέρος τα μεγαλύτερα ονόματα της ιντελιγκέντσιας της εποχής. Σημαντικό ήταν το άρθρο του Πέτρου Βασιλικού (Κώστα Χατζόπουλου) με τον ίδιο τίτλο (“Το κοινωνικό μας ζήτημα” “Ο Νουμάς” 28 Οκτωβρίου 1907) όπου βασικά εξηγείται με απλά λόγια η σοσιαλιστική θεωρία του Carl Kautsky.

Δημ. Χατζόπουλος

Οι αδελφοί Χατζόπουλοι έζησαν για μεγάλο χρονικό διάστημα στη Γερμανία, που ήταν το κέντρο της παγκόσμιας σοσιαλδημοκρατίας (*), ήρθαν σε επαφή από πρώτο χέρι με τα νέα πολιτικά και συνδικαλιστικά ρεύματα και γύρω στο 1905-1906 αποποιήθηκαν το νιτσεϊσμό και ενστερνίστηκαν τις σοσιαλιστικές ιδέες.
Το Μάη του 1911 συγκροτήθηκε στην Αθήνα το Σοσιαλιστικό Κέντρο από τον Ν. Γιαννιό, στο οποίο συμμετείχε σαν ιδρυτικό μέλος (κατόπιν υπόδειξης του αδελφού του Κώστα Χατζόπουλου που ήταν ακόμη στη Γερμανία) ο Δημ. Χατζόπουλος. Το Σοσιαλιστικό Κέντρο είχε δικό του πρόγραμμα, με βάση τα διεθνή σοσιαλιστικά συνέδρια της Β` Διεθνούς. Επιδιώξεις του ήταν, μεταξύ των άλλων, η προώθηση των σοσιαλιστικών ιδεών στην Ελλάδα, η οργάνωση των εργατών σε συνδικάτα, η αποχή από κάθε επιθετικό πόλεμο, η διεκδίκηση μεταρρυθμίσεων που αφορούσαν το δικαίωμα ψήφου και εκλογής σε άντρες και γυναίκες, η καθιέρωση του εκλογικού συστήματος της αναλογικής αντιπροσώπευσης, κλπ. Αργότερα ο Δημ. Χατζόπουλος διαφώνησε και ηγήθηκε της Σοσιαλιστικής Συνδικαλιστικής Οργάνωσης, με μαξιμαλιστικό-συνδικαλιστικό προσανατολισμό. Στο σημείο αυτό ήρθε σε ρήξη με τον αδελφό του Κώστα, που αντίθετα υποστήριζε την ανάγκη της πολιτικής οργάνωσης των εργατών κατά τα γερμανικά σοσιαλδημοκρατικά πρότυπα, παρόλο που η ρήξη τους αυτής ποτέ δεν ήταν δημόσια. (βλέπε στις πηγές την ανάρτηση “Ο Δημήτρης Χατζόπουλος και η Σοσιαλιστική Συνδικαλιστική Οργάνωση”).

Παραθέτω άρθρο της εφημερίδας “Χρόνος” όπου γίνεται η αναγγελία δύο διαλέξεων που έδωσε ο Δημ. Χατζόπουλος στην αίθουσα της “Εταιρείας Γραμμάτων και Τεχνών” (πρώην Συντακτών) στην οδό Σταδίου, τις 16 και 17 Απριλίου του 1911, με θέμα “ο Πραγματιστικός επιστημονικός Σοσιαλισμός”, με πολύ πλούσιο απ ότι φαίνεται περιεχόμενο, καθώς και ένα άρθρο του Σπύρου Μελά της μεθεπόμενης ημέρας, όπου συνοψίζονται περιληπτικά, κάπως επιφανειακά και σχεδόν ανεκδοτολογικά, τα όσα ειπώθηκαν στις δύο διαλέξεις.
Γ.Χ.

 “Χρόνος”, 16 Απριλίου 1911 σελ. 2
Ο ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟΣ ΕΝ ΕΛΛΑΔΙ
ΔΗΜΟΣΙΑΙ ΟΜΙΛΙΑΙ

Όμιλος λογίων και δημοσιογράφων εκ των κ.κ. Ν. Ποριώτου, Σ. Μελά, Ζ. Παπαντωνίου, Σ. Καμπάνη, Δ. Χατζοπούλου, Δ. Κοκκίνου και Φραγκοπούλου απεφάσισε την διοργάνωσιν δημοσίων ομιλιών επί ζητημάτων κοινωνικού ενδιαφέροντος με είσοδον ελευθέραν. Αι δύο πρώται διαλέξεις θα γείνουν σήμερον Σάββατον ώραν 4 1/2 μ.μ. και αύριον Κυριακήν ιδίαν ώραν εις την αίθουσαν της “Εταιρείας Γραμμάτων και Τεχνών” (πρώην Συντακτών), οδός Σταδίου αριθ. 16 απέναντι της Βουλής. Ο κ. Δ. Χατζόπουλος θα ομιλήση περί του “Πραγματιστικού επιστημονικού Σοσιαλισμού”. Τα αντικείμενα εις τα οποία θα περιστραφούν αι δύο αυταί διαλέξεις είνε τα εξής:
Τα πρώτα στάδια του Σοσιαλισμού. Τα ουτοπιστικά σοσιαλιστικά κινήματα και αι μεγάλαι ουτοπιστικαί σοσιαλιστικαί μορφαί εις την Αγγλίαν, Γαλλίαν και Γερμανίαν. Πως ο σοσιαλισμός από ουτοπίας έφθασεν εις επιστημονικήν βάσιν και πρακτικήν εφαρμογήν. Η εμφάνισις του Καρλ Μαρξ και Φρείδριχ Ένγελς. - Ολόκληροι αι θεωρίαι του Μαρξ. - Η θεωρία του Ιστορικού υλισμού. - Η επίδρασις του Σπινόζα και Δάρβιν. - Λεπτομερής ανάπτυξις της θεωρίας. - Πόσον αρμόζει κυρίως εις την πράξιν και τι δυνάμεθα να λάβωμεν απ΄αυτήν ως πρακτικήν βάσιν γνησίου, καθαρώς εργατικού κινήματος. - Ο Ένγελς και η θεωρία του Ιστορικού υλισμού. - Ποία η θέσις των νεωτέρων σοσιαλιστών απέναντί της. - Η θεωρία της αξίας – Έως που την είχον εννοήσει οι προηγούμενοι θεωρητικοί οικονομολόγοι και πως την έθεσεν ο Μαρξ. - Σύγκρισις της Μαρξιστικής ταύτης θεωρίας και των θεωριών της Αστικής πολιτικής Οικονομίας. - Το “Κομμουνιστικόν μανιφέστο” και το “Κεφάλαιον”. - Η ένωσις των εργατών όλου του κόσμου. - η θεωρία του πλεονάσματος του Μαρξ. - Έκθεσίς της κατά ευνόητον, απλούστερον τρόπον. – Η οριστική εξήγησις του ζητήματος εργασίας και κεφαλαίου και η ακλόνητος βάσις επί της οποίας εστηρίχθη, στηρίζεται και πορεύεται η σοσιαλιστική κίνησις εις τον πολιτισμένον κόσμον. - Τα νεώτερα κινήματα. - Σοσιαλιστική δημοκρατία και Συνδικαλισμός.

“Χρόνος”, 19 Απριλίου 1911 σελ. 1
Σ. Μελάς
ΣΚΕΨΕΙΣ ΚΑΙ ΚΡΙΣΕΙΣ
ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟΣ

Εις τας Αθήνας συμβαίνει μέγα δυστύχημα εις τον σοσιαλισμόν. Όσοι γνωρίζουν τι είνε δεν ομιλούν, και όσοι ομιλούν δεν γνωρίζουν τι είνε. Ο συνάδελφος κ. Χατζόπουλος, από τους ολίγους γνωρίζοντες περί τίνος πρόκειται, είνε ο πρώτος που ανέπτυξε λεπτομερώς την Μαρξιστικήν θεωρίαν, με δύο διαλέξεις εις την αίθουσαν των Συντακτών. Έδωσεν ένα σύντομον ιστορικόν της εξελίξεως του σοσιαλισμού από ουτοπίας εις επιστήμην. Και υπενθύμισε κατ’αρχάς, ότι ο σοσιαλισμός δεν είνε “ξένον φυτόν, το οποίον αποπειρώνται τινες να μεταφυτεύσωσιν ενταύθα”. Απεναντίας είνε το εκλεκτότετον άνθος της ελληνικής φιλοσοφίας, αφού ο Πλάτων και ο Αριστοτέλης έδωσαν τα πρώτα πρότυπα μιάς μελλοντικής κοινωνίας, ο πρώτος εις την περίφημον Πολιτείαν του και ο δεύτερος εις την σοσιαλιστικήν δημοκρατίαν του με βάσιν τους δούλους. Η ιδέα της κοινοκτημοσύνης επραγματοποιήθη δια πρώτην φοράν εις την Σπάρτην. Μία επιγραφή αποδεικνύει, ότι σοσιαλισμός υπήρχεν επίσης από αρχαιοτάτων χρόνων εις την Κίναν. Μεγιστάνες αναφέρονται εις τον αυτοκράτορα και τον παρακαλούν να τους περιορίση. Αναφαίνευται εις την Ρώμην έπειτα με τους Γράκχους, εις αυτόν τον μεσαίωνα με τους αδιάκοπους αγώνας μεταξύ χωροδεσποτών και δουλοπαροίκων και τέλος εις την Ευρώπην των ημερών μας κατ’ αρχάς ως ουτοπία, κατόπιν ως επιστημονική θεωρία και τέλος ως πράξις. Οι ουτοπισταί σοσιαλισταί είνε γνήσια τέκνα των ρασιοναλίστ του δεκάτου ογδόου αιώνος, άγουρος καρπός της Γαλλικής επαναστάσεως. Εις την βαθυτάτην κριτικήν, την οποίαν έκαμε ο Ρενάν εις τον δέκατον όγδοον αιώνα, μας έδειξε με τον ωραιότερον τρόπον το θεμελιώδες ελάττωμά του. Ο αιών αυτός, ο οποίος εκατάλαβε περίφημα τον εαυτόν του, δεν ηννόησε την φύσιν. Δεν ηννόησε τον άνθρωπον, δεν επρόσεξε το παρελθόν του. Τον επίστευσε κατά βάθος αγαθόν και απέδωσεν όλας τα κακίας εις την αμάθειαν. Αρκεί να φωτισθή ο άνθρωπος, εφαντάσθησαν οι ρασιοναλίστ, και γίνεται αμέσως εξαίσιος, έτοιμος να δεχθή πάσαν αλήθειαν, να καταλύση πάσαν αδικίαν, να μεταβάλη την γην εις παράδεισον. Ο αιών αυτός πολύ επίστευσεν εις την δύναμιν της λογικής και της πειθούς. Και ανέλαβε δια της λογικής να πείση τον άνθρωπον να αλλάξη την φύσιν του. Την αχαλίνωτον αυτήν αισιοδοξίαν ευρίσκομεν εις το βάθος της ουτοπίας του Σαιν-Σιμόν. Ωνειρεύθη μίαν κοινωνίαν ειδύλλιον, όπου οι άνθρωποι, απείρως αγαθοί, διότι θα ήσαν τελείων φωτισμένοι, θα ζούσαν κατά λόχους εις την εξοχήν. Επερίμενε δε να ευρεθή κανένας πλούσιος ανθρωπιστής να κάμη τα έξοδα της παραστάσεως του ειδυλλίου. Ο υποφαινόμενος ευρήκε και τον πλούσιον αυτόν εις τους “Μαύρους Ανθρώπους”, ένα μυθιστόρημα, το οποίον εδημοσιεύθη προ ετών εις το “Άστυ” των κ.κ. Βουτσινά-Παπαντωνίου. Την ανακάλυψιν αυτή δεν θα την συγχωρήση ποτέ εις τον εαυτόν του, αν και την έκαμεν εις ηλικίαν είκοσι τριών ετών, όταν δηλαδή δεν εθεώρει ακόμη σπουδαίον αμάρτημα να πιστεύη εις την αγαθότητα των ανθρώπων και την καλήν θέλησιν των πλουσίων. Ο. κ. Χατζόπουλος μας διηγήθη μίαν φαιδράν περιπέτειαν μερικών μαθητών του Σαιν-Σιμόν. Απεσύρθησαν εις ένα προάστειον των Παρισίων. Ήσαν όλοι ντυμένοι ομοιόμορφα, με λευκά παντελόνια και μπλε σακκάκια. Τα γελέκα των εκούμπωναν από πίσω και τούτο δια να κουμπώνη ο ένας τον άλλον και να εννοούν καλλίτερα ότι ο άνθρωπος έχει ανάγκην του πλησίον και εις τα παραμικρότερα. Εις το στήθος είχαν κεντήσει τα ονόματά των, και τούτο εσήμαινεν ότι ο άνθρωπος μόλις παρουσιάζεται πρέπει να γίνεται γνωστός ποίος είνε. Η Αστυνομία όμως δεν είχε τας αυτάς αρχάς, τους επήρε μέσα και το ειδύλλιον εξητμίσθη τελείως εις τας φυλακάς. Η ουτοπία μόλις αντίκρυσε την πραγματικότητα τώβαλε στα πόδια. Ένας άλλος τύπος ουτοπιστού, πολύ συμπαθητικώτερος αυτός, ο Άγγλος Όεν, ετελείωσε κακήν κακώς. Ο Όεν δεν είχε απλώς φαντασίαν, όπως ο Σαιν-Σιμόν, αλλά και πολλά χρήματα και συγχρόνως εργοστάσιον, το οποίον μετέβαλεν εις παράδεισον. Με κήπους, με κατοικίας δια τους εργάτας, με σχολείον και νοσοκομείον. Και τα εισοδήματα του εργοστασίου τα εμοίραζεν εις τους εργάτας. Όταν απηλπίσθη ότι και οι άλλοι εργοστασιάρχαι θα τον μιμηθούν εστράφη προς την Πολιτείαν. Προσεπάθει να πείση το Κράτος να πάρη όλα τα εργοστάσια και να τα κάμη όπως το δικό του. Αλλά το Κράτος ουδέποτε πείθεται, διότι αυτό είνε αντίθετον προς την φύσιν του. Το Κράτος μόνον η τ τ ά τ α ι δ ι α β ί α ς, και τούτο δεν έχουν εννοήσει όλοι οι ουτοπισταί από του Σαιν-Σιμόν μέχρι του τελευταίου σοσιαλιστού βουλευτού. Ο Όεν απηλπίσθη και τότε η ανάγκη των πραγμάτων τον οδήγησεν εις την ευθείαν, εις την γενικήν απεργίαν. Αυτή όμως, κακά οργανωμένη, απέτυχεν, ο αγγλικός στρατός ετσάκισε τους εργάτας και ο Όεν, πάμπτωχος, απέθανεν εξόριστος μακράν της πατρίδος του. Οι εργάται μας, λοιπόν, καθώς και οι δημόσιοι και ιδιωτικοί υπάλληλοι, πρέπει να διδαχθούν από τας αποτυχίας των ουτοπιστών. Να μη περιμένουν τίποτε από κανέναν. Ούτε από το σημερινόν Κράτος, ούτε από την καλήν θέλησιν των ανθρώπων. Να αποβλέπουν μόνον εις τον εαυτόν των, να έχουν εμπιστοσύνην εις τα ιδίας των δυνάμεις και εις αυτάς να εγκαταλειφθούν.
Όταν οργανωθούν εις ένα ισχυρόν σώμα, εμψυχωμένον από την πίστην εις το δίκαιον και το μέλλον, θα αποτελέσουν κολοσσιαίαν δύναμην, προς την οποίαν μοιραίως θα κλίνη η οριστική νίκη.

Σ. ΜΕΛΑΣ

________

(*) Το Γερμανικό Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα, παντοδύναμο στα συνδικάτα και στην τοπική αυτοδιοίκηση, βγήκε πρώτο κόμμα στις εθνικές εκλογικές αναμετρήσεις του 1890, 1893, 1898, 1903, 1907 και 1912 με ποσοστά όλο και πιο μεγάλα, αλλά παρέμεινε μόνιμα στην αντιπολίτευση για όλα αυτά τα χρόνια. Την ηγεσία του αποτελούσε η αφρόκρεμα της σοσιαλιστικής διανόησης, ο Carl Kautsky, ο August Bebel, η Clara Zetkin, η Rosa Luxemburg.

________

ΠΗΓΕΣ

“ Για ένα ‘διαλεκτικόν ενσταντανέ’: οι απαρχές του θεσμού της συνέντευξης με λογοτέχνες στην Ελλάδα και η συμβολή του Μήτσου Χατζόπουλου (1893-1911)”, Βαλάντω Λάνδρου, Θεσσαλονικη 2017

http://ikee.lib.auth.gr/record/295002/files/GRI-2017-20554.pdf

“Ο Δημήτρης Χατζόπουλος και η Σοσιαλιστική Συνδικαλιστική Οργάνωση” ανάρτηση στην ιστοσελίδα anarkismo.net 3/7/2010
http://www.anarkismo.net/article/17001
Από το Δέκατο Τέταρτο Κεφάλαιο με τίτλο “Αναρχικοί & Ελευθεριακοί σε μη Αναρχικές & Ελευθεριακές Οργανώσεις” του έργου “Για Μια Ιστορία του Αναρχικού Κινήματος του Ελλαδικού Χώρου”. Ολόκληρο το έργο δημοσιεύεται στο http://ngnm.vrahokipos.net

“Ο Δ. Χατζόπουλος, «Πεζοπόρος» στην Πάρνηθα”, διάλεξη του Λεωνίδα Κουρή, μεταλλειολόγου, πρώην Νομάρχη Ανατολικής Αττικής στην 5η Συνεδρίαση του δέκατου Συμπόσιου της Ιστορικής και Λαογραφικής Εταιρίας Αχαρνών -21 Οκτωβρίου 2010 – Δεύτερη ημέρα.
https://eleftherovima.wordpress.com/2011/11/01/
https://eleftherovima.files.wordpress.com/2011/11/cebbceb5cf89cebdceb9ceb4ceb1cf83-cebd-cebacebfcf85cf81ceb7cf83-cebcceb5-cf84cebfcebd-cf80ceb5ceb6cebfcf80cf8ccf81cebf-cf83cf84ceb7cebd.pdf

ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΜΑΣ ΖΗΤΗΜΑ – ΚΩΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ
Ο ΝΟΥΜΑΣ 28 Οκτωβρίου 1907
https://xatzopoyloi.blogspot.com/2021/07/blog-post_6.html

https://users.sch.gr/symfo/sholio/istoria/kimena/1914.gianios.htm

Χ.-Δ. Γουνελάς, Η σοσιαλιστική συνείδηση στην ελληνική λογοτεχνία, 1897-1912, Αθήνα, Κέδρος, 1984.

Η ΣΟΣΙΑΛΙΣΤΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ από το 1875 ως το 1974

Εισαγωγή, επιλογή κειμένων, υπομνηματισμός Παναγιώτης Νούτσος Τόμος Β΄, Αθήνα 1991 

ΤΟ ΣΑΡΑΚΙ ΤΟΥ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟΥ ΜΕΡΟΣ Α’

 Σημαντικό θεωρητικό άρθρο όπου ο Δημ. Χατζόπουλος προσπαθεί να συνοψίσει την σοσιαλιστική θεωρία όπως αυτός την αντιλαμβανόταν το 1911 μέσα από το φίλτρο της μαξιμαλιστικής συνδικαλιστικής εκδοχής, που ήταν σε πλήρη αντίθεση με την επικρατούσα τότε πλειοψηφούσα -γερμανική βασικά- ρεφορμιστική σοσιαλδημοκρατική πολιτική. Είχαν προηγηθεί τον Απρίλη του ίδιου χρόνου οι διαλέξεις για το σοσιαλισμό του Δ. Χατζόπουλου αλλά και μία σειρά άρθρων μεγάλων ονομάτων της δημοσιογραφίας της εποχής που καταδίκαζαν τις ακραίες εκδοχές του αγώνα για κοινωνική δικαιοσύνη (“Σοσιαλισμός και σοσιαλισμός” Γρ. Ξενόπουλος εφ. ΑΘΗΝΑΙ 30.1.1911, “Να εννοούμεθα” 31.1.1911 και “Φιρί-φιρί”, 2.2.1911, Γ.Β.Τσοκόπουλος εφ. ΑΘΗΝΑΙ).

Γ.Χ.

Εφημερίδα “ΧΡΟΝΟΣ”, 15 Μαϊου 1911

ΕΠΙΚΑΙΡΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ

ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟΣ

Εις αθηναϊκήν συνάδελφον εδημοσιεύθη προχθές ένα άρθρον, φέρον την υπογραφήν ενός Ευρυτάνος βουλευτού και ομιλούν περί σοσιαλισμού. Έως εδώ το ζήτημα θα ήτο εντελώς ξένον δι'εμέ. Αλλ' εκεί έγεινε ρητός υπαινιγμός εναντίον μου ως σοσιαλιστού με ύβρεις, δια τας οποίας δεν υπάρχει ανάγκη να απασχολήσω τους αναγνώστας. Ζητώ όμως την καλωσύνην των να μου επιτρέψουν να ομιλήσω δι'όσα εγράφησαν εκεί δια τον σοσιαλισμόν, ο οποίος μου απεδόθη. Εις αυτό το ζήτημα θα ήθελα να παρατηρήσω τα εξής απλά λεγμένα πράγματα, τα οποία αφορούν πολύ ολιγώτερον εμένα και πολύ περισσότερον αυτήν την λέξιν σοσιαλισμός, η οποία κυκλοφορεί ως καραμέλλα εις πολλά στόματα. Μου φαίνεται πως γενικώς σήμερα εις τας Αθήνας συγχύζομεν τας αληθείας και καταλήγομεν εις άτοπα. Καταγίνεται κανείς εις κοινωνικά ζητήματα (ας τα πούμε εις την διεθνή των λέξιν: σοσιάλ), άρα είνε σοσιαλιστής. Αλλά θα παρατηρήση τότε κανείς κάτι, το οποίον δεν πρέπει να λησμονηθή. Ότι ο καταγινόμενος εις τα σοσιάλ ζητήματα και ο θέλων κοινωνικάς μεταρρυθμίσεις μέσα εις την διατήρησιν και την παραδοχήν των β ά σ ε ω ν του σημερινού αστικού καθεστώτος, με την πλήρη διατήρησιν των σημερινών διακεκριμένων προς αλλήλους τάξεων και των συμφερόντων των, δεν φαίνεται να έχη πολλήν σχέσιν με τον σοσιαλισμόν, ο οποίος εις την αγνήν, άδολον, θετικήν μορφήν του δηλοί κατά πρώτον και πρωτατίσιμον: κάτω η κοινωνία των τάξεων, κάτω το κράτος των τάξεων! Αν προσέξωμεν καλά βλέπομεν, ότι η θεμελιώδης αρχή της σοσιαλιστικής ανάγκης δεν είνε κοινωνική μεταρρύθμισις υπάρχοντος κοινωνικού δεδομένου, δεν είνε αλτρουϊσμός, εξανθρωπισμός ή οποιαδήποτε άλλη συνθηματική τερμινολογία, αλλά απλούστατα απροκάλυπτος εκδήλωσις βίας, πηγαζούσης από ανάγκην κατά της υπαρχούσης βίας, προελθούσης από ανάγκην. Αν το ελληνικόν περιβάλλον δεν εννοή την αρχήν του σοσιαλισμού ή δεν είνε δυνατόν να την εννοήση ή δεν είνε δυνατόν να αισθανθή αυτήν την σοσιαλιστικήν ανάγκην, ένεκα εξαιρετικών ή μάλλον ευκόλως εννοουμένων σημερινών παραγωγικών συνθηκών, η σοσιαλιστική αρχή δεν έχει να ζημιωθή τι. Αλλ΄ούτε και το περιβάλλον. Και τα δύο παραμένουν ακλόνητα εις την θέσιν των. Το μόνον, το οποίον συμβαίνει εις την αρχήν του σοσιαλισμού, είνε να μη έχη θέσιν εις ένα τόπον όπου δεν του χρειάζεται. Αν ο τόπος αυτός έχη ανάγκην από ωρισμένας κοινωνικάς μεταρρυθμίσεις, θα εκπληρώση αυτήν την ανάγκην του με αγώνας κατά παντός εμποδίου. Αλλ΄αι κοινωνικαί μεταρρυθμίσεις υφισταμένου αστικού κράτους, με αστικά μέσα παραγωγής και αστικόν κοινωνικόν και πολιτικόν εποικοδόμημα, δεν δύνανται να ονομασθούν σ ο σ ι α λ ι σ μ ό ς. Κανείς δεν αρνείται, ότι δικαιούνται οσοιδήποτε Έλληνες θέλουν να μεταχειρισθούν την πολιτικήν ως μέσον βελτιώσεως των κοινωνικών συνθηκών. Σταματά μόνον κανείς εις την διάκρισιν, ότι μία τοιαύτη προσπάθεια δεν στρέφεται κατά μέτωπον προς τον εχθρόν. Δεν τον κτυπά, αλλά συνθηκολογεί. Δεν ζητεί ό,τι του ανήκει, αλλά θεωρεί ανδραγάθημα αν αποκτήση τέσσαρα ψιχία από τον όλον μεγάλον άρτον, τον οποίον αναγνωρίζει εις εκείνον, τον οποίον λέγει, ότι τον έχει εχθρόν. Επομένως έχομεν σοσιαλιστάς φέροντας το όνομα σοσιαλιστής από σύγχυσιν, από πολυτέλειαν ή από δημοκοπίαν των πραγμάτων, από την οποίαν βέβαια το σοσιαλιστικόν αξίωμα δεν έχει να πάθη καμμίαν ζημίαν. Παραμένει επιτακτικόν και αναμένει την λύσιν του, εκεί όπου ωρισμέναι ανάγκαι το επροκάλεσαν. Δια τούτο βλέπομεν, ότι αι ανάγκαι αυταί, ‘όπου έχουν άδολον την σοσιαλιστικήν πηγήν των, κατέφυγον εις απλούστερον, αλλά και ασφαλέστερον μέσον επιτυχίας, - εις τον Συνδικαλισμόν. Τίποτε δεν έρχεται εις τον κοινωνικόν αγώνα από την σύμπτωσιν, αλλ΄από την ανάγκην. Η δε τελευταία ανάγκη εις όλα τα μεγάλα εργατικά κέντρα σήμερον έπαυσε να κρεμά τας ελπίδας της εις το αστικόν πλάσμα του κοινοβουλευτισμού. Οι εργάται οργανούνται εις αμιγή εργατικά σοσιαλιστικά συνδικάτα, τα οποία κομμουνιστικώς πειθαρχούντα επιδιώκουν όχι μόνον τα πρόσκαιρα αποκτήματά των, αλλά κατευθύνονται προς την τελειωτικήν λύσιν της μεταβιβάσεως των μέσων της παραγωγής προς αυτούς μόνον δια της εργατικής δυνάμεως και χωρίς την βοήθειαν κανενός συνθηκολογούντος προς το αστικόν καθεστώς, πολύ ολιγώτερον των πολιτευομένων. Αυτοί δεν έχουν να λύσουν άλλο ζήτημα παρά το εργατικόν, αυτοί δεν αποβλέπουν ποία είνε η γνώμη του αστικού πολιτισμού και ποίαν κοινωνίαν επιθυμεί να συνθετοποιήση δια της αστικής Βουλής, αυτοί κατείδον πως και κατά ποίον γνησιώτερον εργατικόν τρόπον θα επιτύχουν την υπόθεσίν των. Πρώτην φοράν το αστικόν, το αστικοσοσιαλιστικόν πνεύμα ήρχισε να ξύνη την κεφαλήν του.
- Πως, χωρίς εμέ προχωρείτε, θέλετε ν’αντικαταστήσετε την σημερινήν κοινωνίαν με ιδικήν σας, χωρίς να ζητήσετε την συνδρομήν μου να σας συντάξω κάν το καταστατικόν της μελλούσης κοινωνίας, να ας προπαρασκευάσω εις αυτήν με την μόρφωσίν μου και τας μεθόδους μου; Κι’ εγώ τι θα γείνω; Να παύσω να γίνωμαι βουλευτής, υπουργός, προστάτης των εργατικών τάξεων; Τι κακό που με εύρεν, εμέ τον σοσιαλιστήν, τον κοινωνιολόγον, τον συνταγματοφάγον; Παιδιά, ακούσατε, παιδιά, πολίται, εργάται, προσέξατε, σας παρακαλώ, εγώ θέλω το καλόν σας.
- Αλλά τα παιδιά ήλθε τέλος η ώρα να μη ακούσουν παρά μόνον τον εαυτόν των. Ευρισκόμεθα προ γεγονότος, προ ανάγκης. Σοσιαλισμός = συνδικαλισμός = έξω οι σοσιαλισταί βουλευταί! Μόνον και μόνον εργατικόν Συνδικάτον, εργατικόν ζήτημα. Οι συνδικαλισταί έστρεψαν τους ώμους όχι μόνον προς τους αστούς, αλλά και προς τους σοσιαλιστάς των. Δεν αναγνωρίζουν παρά μόνον τον εαυτόν των. Με την τεραστίαν ενωτικήν δύναμιν ήρχισαν να κανονίζουν όλα όσα θα τους έδιδεν η Βουλή δια να βγάζουν βουλευτάς αρριβίστας, και συγχρόνως ήρχισαν να προετοιμάζουν την μεγάλην ανατροπήν. Σοσιαλισμός ίσος με ανατροπήν. Δεν σας αρέσει; Μήπως μας ηρώτησεν ο εργάτης αν μας αρέση;
- Αλλά θα τον εμποδίσω.
- Ιδού λοιπόν η μοιραία βία. Αλλά προ παντός ξεκαθάρισμα. Σοσιαλισμός δεν είνε τα σημερινά κινήματα εις τον τόπον μας. Είνε κινήματα προς κοινωνικάς μεταρρυθμίσεις. Να ταξινομηθούν, να διακριθούν, ολίγον φως εις την σύγχυσιν.
- Αλλά τοιούτος σοσιαλισμός είνε αδύνατον να πηγάση εις την Ελλάδα, κύριε.
- Μήπως είπα ποτέ εγώ, ότι είνε δυνατόν;
- Αλλά τι είπατε;
- Ότι οι εργαζόμενοι άνθρωποι καθ’ήν περίπτωσιν αισθανθούν την ανάγκην του σοσιαλισμού, οφείλουν να γίνουν αληθινοί σοσιαλισταί.
- Αλλ’ αυτά είνε αδύνατα εις την Ελλαδα !
- Αν είνε πράγματι αδύνατα, μ’αυτό δεν έχει να χάση τίποτε η καθαρή σοσιαλιστική ιδέα. Ο σοσιαλισμός – τελειώνω- είνε πρακτική ανάγκη με ανατρεπτικήν σημασίαν, όπου ωρισμέναι παραγωγικαί καταστάσεις την προκαλούν. Όλαι αι λοιπαί ανάγκαι, αι οποίαι ζητούνται να θεραπευθούν με την διατήρησιν του καθεστώτος, δεν είνε σοσιαλισμός. Αλλ’ επειδή έτυχε να έχω εγώ αυτήν την γνώμην δεν σημαίνει, ότι δεν δικαιούται να έχη οποιοσδήποτε συμπατριώτης μου ή Γάλλος, Άγγλος, Γερμανός, Ιταλός, Ελβετός, Αλβανός, Αιγύπτιος, Σιαμίτης την ιδικήν του. Και να την ειπή, και να δράση, και να πολιτευθή – και να υβρίζει ακόμα. Νίκο, φέρε τα σπίρτα. Θα καπνίσω.
ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ